Pierwszy element zestawu to przedwzmacniacz gramofonowy. Jeśli wzmacniacz ma wejście oznaczone jako gramofonowe, sprawdź, czy nie jest przeznaczone dla wkładki innego typu niż twoja. Wkładki magnetyczne ruchomego magnesu wymagają wejścia o czułości kilku miliwoltów i obciążeniu około 47 kiloomów. Wkładki ruchomej cewki potrzebują dodatkowego transformatora albo przedwzmacniacza o większym wzmocnieniu. Pomylenie tych dwóch typów to drugi klasyczny błąd — dźwięk jest albo bardzo cichy, albo przesterowany i zniekształcony.
Napęd, ramię i wkładka — na co patrzeć w pierwszej kolejności W tym budżecie niemal zawsze spotkasz napęd paskowy. To dobra wiadomość, bo jest prostszy w naprawie i skutecznie izoluje drgania silnika. Unikaj konstrukcji z napędem bezpośrednim w najtańszych wersjach — często są głośne i mają wyraźne kołysanie obrotów. Sprawdź, czy talerz nie chwieje się na boki, a prędkości 33 i 45 obrotów da się ustawić bez pływania. Ramię powinno mieć regulację nacisku i antyskating. Jeśli brakuje tych elementów, igła będzie się zużywać nierówno, a płyty zyskają przyspieszone rysy.
Zabrudzenia szczególne wymagają osobnego podejścia. Tłuszcz z kuchni zmywaj letnią wodą z płynem do naczyń, potem spłucz czystą wodą. Osady z kamienia usuwaj łagodnym środkiem kwaskowym, ale nie zostawiaj go na szybie dłużej niż kilka minut i zawsze spłucz. Ptasie odchody zwilż i odczekaj, aż zmiękną — skrobanie na sucho rysuje powłokę. Naklejki i resztki taśmy usuwaj letnią wodą z mydłem, a dopiero potem delikatnym środkiem na bazie cytrusów. Nie drap ich nożem.
Wybór gramofonu do zł to decyzja o kompromisach. W tym przedziale cenowym nie ma urządzeń, które zagrają jak sprzęt studyjny, ale można znaleźć konstrukcję, która nie zniszczy płyt i pozwoli cieszyć się dźwiękiem. Najważniejsze pytanie brzmi: nowy czy używany? Odpowiedź zależy od tego, czy chcesz mieć gwarancję i komplet akcesoriów, czy wolisz zainwestować w lepszy mechanizm z drugiej ręki, licząc się z ryzykiem.
Wkładka to serce zestawu. W tanich gramofonach montuje się modele ceramiczne, które brzmią płasko i mają duży nacisk. Szukaj wkładki magnetycznej — nawet podstawowej, ale wymiennej. Zwróć uwagę na typ igły: sferyczna jest tańsza i mniej czuła na ustawienie, eliptyczna zbiera więcej detali, ale wymaga precyzji. Jeśli sprzedawca nie potrafi powiedzieć, jaka wkładka jest w środku, to znak, że warto poszukać dalej.
Ustawienie zestawu w pomieszczeniu zmienia dźwięk bardziej niż wymiana kabli. Kolumny odsuń od ścian, szczególnie tylnej, i ustaw je tak, by wysokotonowe przetworniki były na wysokości uszu. Gramofon postaw na stabilnym, masywnym podłożu z dala od kolumn — drgania przenoszone przez podłogę powodują sprzężenia i przeskoki igły. Sprawdź też nacisk igły i ustawienie przeciwwagi ramienia; zbyt mały nacisk kończy się zniekształceniami i niszczeniem rowka, zbyt duży przyspiesza zużycie wkładki. Zacznij od wartości podanej przez producenta wkładki i koryguj ją powoli.
Zacznij od przygotowania stanowiska, bo to oszczędza czas i nerwy. Zbierz dwie ściereczki z mikrofibry, jedną do mycia, drugą do polerowania, gumową zbieraczkę z ostrą krawędzią, wiadro z letnią wodą i łagodny płyn, np. kilka kropli płynu do naczyń. Nie używaj płynów na bazie amoniaku ani mleczek ściernych, bo mogą uszkodzić ramy i powłoki. Najpierw odkurz lub strzepnij parapety i ramy, żeby brud nie spadł na umytą szybę. Dopiero potem zabieraj się za szkło.
Okablowanie ma znaczenie mniejsze, niż się powszechnie sądzi, ale nie zerowe. Przewód sygnałowy od gramofonu do przedwzmacniacza powinien być możliwie krótki i ekranowany — przy długich odcinkach łapie przydźwięk sieciowy. Kable głośnikowe wystarczą o przekroju dobranym do długości: przy kilku metrach nie ma sensu przepłacać za grube przewody. Uważaj na pętle masy: jeśli po podłączeniu słychać buczenie, sprawdź osobny przewód masy z gramofonu oraz to, czy wszystkie urządzenia są wpięte w ten sam obwód sieciowy.
Na koniec: nie kieruj się wyglądem ani marką. Liczy się stabilność obrotów, regulacja ramienia i dostępność części. Przed zakupem sprawdź, czy igła i pasek są łatwo dostępne. Jeśli producent stosuje nietypowe rozwiązania, serwis może być droższy niż sam gramofon. Lepiej wybrać prostą konstrukcję, którą sam ustawisz i naprawisz, niż efektowny model, który po roku trafi na półkę z powodu braku zamienników.
Gramofon bez reszty toru to tylko mechanizm obrotowy. Sam wkład nie wytwarza dźwięku — generuje sygnał o bardzo niskim napięciu, który trzeba wzmocnić i skorygować. Najczęstszy błąd to podłączenie gramofonu bezpośrednio do wzmacniacza liniowego albo do głośników komputerowych. Efektem jest cichy, cienki dźwięk bez basu i przesterowane wysokie tony. Powód jest techniczny: sygnał z wkładu podlega korekcji RIAA, której zwykłe wejście liniowe nie realizuje.
